Katı Atıkların Geri Dönüşümü Nasıl Gerçekleşir

Günümüzün en kötü kokularından birisi çöptür. Çevremize pis kokular yaymakta olup sıcaklıkların artması ile bu kokular her yere yayılmaktadır. İkamet ettiğimiz mahalle ve sokaklarda çöp varilleri mevcuttur.  Variller içerisinde yer alan çöpler belediyelere bağlı temizlik işleri personelleri tarafından düzenli olarak toplanmaktadır. Peki, hiç sual eylediniz mi bu toplanan çöpler nereye götürülüyor, ne yapılıyor nasıl değerlendiriliyor? Yaptığım bir araştırma ile katı atıkların geri dönüşümü içeriğinde bilgiler edindim. Bu makalemde topladığım bilgileri sizlerle paylaşmak isterim. Toplumsal kalkınmaya katkılar sunmak maksadı ile toplanan çöplerden faydalanmak adına bir takım arge çalışmaları yürütülmektedir. Bu çalışmalar içerisinde en önemlisi Geri Dönüşüm Projesidir. Şimdi geri dönüşümün nasıl yapıldığını piroliz yöntemi ile açıklayalım. Nedir Proliz; sanayisi gelişmiş ülkelerde toplanan çöplerin ortadan kaldırılması adına yakılması veya toprağa gömme işlemi yerine çöplerin değerlendirilmesi ve atıklar içerisindeki faydalı bölümlerin geri kazanıldığı işleme proliz denir.

Toplama, Depolama ve Yok edilme.

 Katı atıkların geri dönüşümü bir hayli emek isteyen çalışma sistemine sahiptir. Toplumsal ihtiyaçlarımızdan olan lağım suları ve kanalizasyon alt yapısı minimum 5000 yıldan beri mevcuttur. Ancak aynı şeyi çöpler ve katı atıklar için söylemek doru değildir.  Biriken çöp yığınları çevremize olumsuz etkiler bıraktığı için ilkel topluluklar farklı yerlere göç ederek soruna çözüm aramışlardır. Artan nüfus yoğunluğu ve şehirlerin gelişmesi insanlar tarafından üretilen çöplerin bir sorun olduğunu göstermiştir. Çöpler üç ana sorunu ortaya çıkarmıştır. Toplama, Depolama ve Yok edilme. Çöplerin toplanma işleminde en büyük emek çöpçü olarak tanımlanan Temizlik İşleri Personeline aittir. Bu kişiler bizlerin temiz bir çevrede yaşaması için görev yaparlar. Tarihler 1922 yılını gösterdiğinde ilk çöp aracı piyasadaki yerini almıştır. O dönemler çöp toplanması zahmetli bir uğraştı. Ancak günümüzde çöpler her iki taraftan konteynırları kaldıran ve çöpleri sıkıştıran hidrolik özelliklere sahip araçlar tarafından yapılmaktadır. Çevre mühendisleri ve uzmanları çöp ve çöplerin yok edilmesi için çalışmalarını sürekli revize etmektedirler. Şehirlerin kalabalıklaşması ve nüfus yoğunlaşması belediyeleri çöp atacak yer bulmakta sıkıntıya iteklemiştir. Bu sorunların artış göstermesi katı atıkların geri dönüşümü için bir başlangıç olmuştur.

Çöplere Uygulanacak İşlemler Nelerdir?

Makalemizin bu bölümünde geri dönüşümü izah etmeden önce katı atığa uygulanacak işlemler olan gömme, yakma ve piroliz gibi yöntemler hakkında bilgiler verelim. Çöplerin gömme işlemi nasıl gerçekleştirilir. Bakınız bu işlemin gerçekleşmesi için yerleşim yerlerinden uzak olan çorak araziler seçilir. Buralara açılan geniş ve derin çukurlara toplanan çöpler doldurulur. Katı atıkların geri dönüşümü çöplerin sızdırmalara karşı yalıtımı gerçekleştirilerek toprak ile örtülmesi ile yapılır. Bu işleme gömme işlemi adı verilir.  Çöplere uygulanan işlemlerden ikincisi herkes tarafından bilinen yakma işlemidir. Çöplerin tutuşturulması karbon gazı yardımıyla gerçekleşir. Bu iş uzmanlar tarafından yapılmalıdır. Konusunda uzman olmayan kişiler tarafından gerçekleştirilen yakma işlemi doğanın katledilmesinden başka bir şey değildir.  Yararından çok çevremize zararları vardır. Çöpler yakılmadan önce içlerinde bulunan karbon gazı miktarı ölçülmelidir. Aksi durumda gerçekleşen yakılmalarda karbın gazı fazlalığı ile ani patlamalar ve can kayıpları yaşanacaktır.

Proliz İşlemi Nedir? Hangi Aşamalardan Geçer.

Katı atıkların geri dönüşümü macerası proliz işlemi ile devam ediyor. Yukarıda tanımlamasını gerçekleştirdiğimiz bu işlem gelişmiş ülkelerde tercih edilen bir uygulamadır. Daha açık bir ifadeyle piroliz çöpler içerisinde bulunan cam ve metal gibi parçaların ayrıştırmasından sonra geriye kalan, işe yaramayacak gibi görünen doğal maddelerin; hava kullanılmadan ısıtılması, gaz, sıvı, yakıt ve kömüre dönüştürülme işlemidir. Proliz işlemi gerçekleştirilirken şu aşamalardan geçmektedir.  Proliz işlemi fırınlarda yapılır. Bu fırınlar demir çelik ve kimya sanayisinde kullanılan aşırı sıcaklığa, klorit ve sülfitler gibi aşındırıcı gazlara dayanıklı bir yapıya sahiptir. Güçlü bir tabana sahip olan fırına çöpler üst kısımdan verilir.  Fırın sıcaklığı arttıkça atıklar alt seviyelere düşerek erir. Böylece atıklar içerisinde yer alan gazlar ortaya çıkar. Çıkan gazın külden ayrıştırılması için Gaz Temizleme Ünitesine ihtiyaç duyulur.  Katı atıkların geri dönüşümü sağlanırken oluşan gazlar ısınarak yükselirler böylece fırına yakın bir yerden dışarı çıkarlar. Bunlar gaz temizleme ünitesinde ayrıştırılır. Geri kalan atıklar erimiş mucur halindedirler. Bunlar tank içerisinde su kullanılarak ayrıştırılırlar. Mucurlar metallerden uzaklaştırılmış içerisinde yüksek oranda karbon bulunmakta ve kok kömürü olarak kullanılmaktadır.

Çöp İşleme Fabrikaları

Çöp yığınlarının fabrikalarda işlendiği bölümün adı piroliz fırınlarıdır. Fabrika sahasına getirilen çöpler fırına verilmeden ve alındıktan sonra bunların düzenlenmesi için gerekli olan ön ve arka elemanlara ihtiyaç duyulur. Burada anlattığımız elemanların ve piroliz fırınının birleşmesi ile çöp fabrikalarının oluşumu sağlanır. Fabrika sahasına çöpler kamyonlarla getirilir. Burada mobilya, buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon ve diğer katı atıklar elle ayrılır. Bu işlemin tamamlanması ile kamyon çöpleri taşıyıcılara boşaltır. Burada taşıyıcılar naklediciler olarak tanımlanmış olup çöpleri Katı atıkların geri dönüşümü için ayırıcı eleklere taşırlar. Burada metal malzemelerin ayrımı gerçekleştirilerek geri kalan çöpler baskılanmak için kalıplama bölümüne ulaştırılır. Atıklar sırası ile parçalayıcı bölümü ve hava sınıflandırıcı bölümünde işleme alınırlar. Cam, metal ve plastik parçaları hava kompresörleri ile ayrıştırılarak piroliz fırınına gönderilir. Fırından çıkan atıklar gaz ve kömürleşmiş atıklar olarak ikiye ayrılırlar.

Çöp İşleme Fabrikaları

 Diğer taraftan ayrıştırma tankında bulunan mucur buradan alınarak yüksek oranlı karbon olarak işlem görür. Biz buna kok kömürü ismini vermekteyiz. Arıcak eleme sırasında işlem gören atıklar Alüminyum, Demir ve Demir ihtiva etmeyen metaller olmak üzere sınıflandırılmıştır. Çöp işleme fabrikalarında katı atıkların geri dönüşümü ile elde edilen ürünler; “Yanıcı gaz, kok kömürü, elektrik, cam ve  plastik” tir.  Bu ürünler arasında bulunan cam, plastik ve metal gibi malzemelerin üretimi sabit olmayıp çöp bileşeninde ki. Oranlarına göre değişiklik gösterir. Çöp işleme fabrikaları bizlere çöplerin nasıl kazanca dönüştüğünü göstermektedir. Bu nedenle tüketimini gerçekleştirdiğimiz plastik, kâğıt ve cam gibi malzemeleri çöp konteynırlarına değil geri dönüşüm kutularına bırakmalıyız.

KATI ATIKLARLA İLGİLİ BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ?

- Ülkemizde ilk çöp faciası 1993 yılında İstanbul Ümraniye meydana gelmiştir. Sebebi; çöp dökümü yapılan alanda usulüne uygun bir döküm yapılmamasından dolayı kayma olmasıdır.
- Cam, kağıt, plastik, metal gibi atıklar çöp dökme sahalarından toplanarak hammadde olarak geri dönmektedir.
- Plastikler doğada parçalanma süresi en uzun olan maddedir (1000 yıl). Sigara filtresi 2 yıl, çiklet 5 yıldır.
- Çöplere atılan pillerin içindeki kimyasal maddeler toprağa ve suya karışarak insanlara zehir olarak geri dönmektedir.
- Ülkemizde günde 65 bin ton çöp ortaya çıkmaktadır.